Benin reis dag 9 : Tanguiéta – Boukombé – Koussoucoingou : PROTOS drinkwater en irrigatie projecten

Reisgenoten Mieke en Dirk (van restaurant de Kansel in Leuven) hebben in 2017 al een benefietactie gehouden voor het bouwen van een drinkwaterpunt in dorpje Dipokor. Als we dan toch in de buurt zijn, gaan we dan ook graag een kijkje nemen om te zien of men de installatie gebruikt en of alles goed onderhouden werd.

Het betreft een drinkwaterput met manuele voetpomp : een klassiek, maar heel robuust werkend model voor afgelegen locaties.

Als we aan komen wandelen, zijn er een paar dorpelingen die rond de pomp staan. Voornamelijk vrouwen, maar ook een paar mannen. Gelukkig kan er één mijnheer ons verder helpen in het Frans, zodat we wat uitleg kunnen vragen.
Achilles is tolk van dienst, hij is “animateur eau potable ” (als tussenpersoon tussen PROTOS en de lokale bevolking) van de gemeente Boukombé en werkt voor de lokale NGO AFDD. Voor het aanleggen van dit drinkwaterpunt hebben ze een put moeten boren van 41 m diep. Gebruikers betalen ook een kleine bijdrage voor het gebruik, een vast kost per gezin. Een gezin bestaat gemiddeld uit 10 personen en heeft 4 bidons ’s ochtends en 4 bidons ’s avonds nodig.

Al snel komen er nog meer nieuwsgierige dorpelingen bij staan, er komt natuurlijk niet elke dag een bus bezoekers langs. Aan hun reacties te zien, denk ik zelfs zo goed als nooit.

De inwoners van Dipokor gebruiken wel degelijk de drinkwaterpomp en de betonnen structuur errond ziet er goed onderhouden uit. Er is ook een bord voorzien waarop visueel duidelijke instructies staan zoals : geen vervuilende activiteiten in de buurt van de put en de pomp : de was doen, katoen telen, afval storten, … men probeert wel degelijk duidelijk te maken dat deze drinkwaterput en pomp heel kostbaar zijn.

Vrouwen laten na een tijdje ook spontaan en met plezier zien hoe ze, met een soort ritmische springbeweging, het water oppompen en opvangen in grote bidons of plastic kommen om op hun hoofd te transporteren. Dit blijft nog zwaar werk, maar vroeger moesten ze naar een dorpje 2 km verderop voor water, en dit elke dag met die loodzware bidons !

Het ontwerp van de pomp is zo geconcipieerd dat, als er water zou gemorst worden bij het vullen van bidons of kommen, dat dit naar een verder gelegen vierkant betonnen bakje vloeit via een smal gootje. Hier mogen dieren zich tegoed doen van het frisse water. Er gaat dus geen druppel kostbaar water verloren !

De dorpelingen beseffen eigenlijk dus nog niet goed dat hun pomp gesponsord werd door de acties van Mieke en Dirk. Dit is dan ook dé gelegenheid om er in de groep iets over te zeggen. Sofie neemt het woord, er komt vertaling en men begint spontaan te applaudisseren als teken van dank. Grote smile op hun gezicht… iedereen blij. Niet in het minst de 2 sponsors. 😉 Bedankt !!!

Mieke wil natuurlijk ook eens een poging doen om te zien of er water uit komt…

Dit is toch waarvoor we het doen! Want iedereen heeft recht op drinkwater!


Nadien bezoeken we een schooltje, een paar honderd meter verder : de kindjes (4 tot 8 jaar, schat ik) hadden ons straks al zien voorbijlopen en staan nu in groep ons op te wachten. De directeur verwelkomt ons en geeft uitleg over zijn schooltje. Er zijn maar 3 leerkrachten en wel tot 150 kinderen. Ik denk dat hij ook zelf les geeft. Ze krijgen er al vroeg opleiding in het Frans, net om ervoor te zorgen dat ze de taal machtig zijn. Want soms haken ze vroegtijdig af, om toch terug huishoudelijke taken op te pakken of om te werken in de landbouw, met hun ouders.

We stellen vragen om te weten te komen hoe zo’n school nu in praktijk draait en of ze middelen genoeg hebben om degelijk onderwijs te geven. Blijkt dat basiszaken zoals pen / potlood / papier niet altijd beschikbaar zijn … ook het oude schoolbord zou aan vervanging toe zijn. Erg om te horen, … maar je merkt wel dat deze kinderen al een grote stap verder staan, want ze verstaan ons wel in het Frans en af en toe komt er zelfs een woordje terug.

De directeur en zijn team leraars zijn dan ook superblij, als we hen vertellen dat we een “paar” schoolspullen bij hebben. Irouchka, Mieke en Dirk en ik, hebben een paar zakken mee met latjes / schrijf- en kleurgerief / drinkbussen en een paar karaffen / blocnote- en kleurboekjes.

Ik vraag of er even tijd is voor een “Watergroep momentje” : een foto van een jongen die water drinkt uit een drinkbus met het logo van De Watergroep en een groepsfoto van alle kindjes samen met de vlag van De Watergroep op de achtergrond. Zalig moment!

Bedankt aan de “vlaggenmasten” van dienst : Luc en Luc 😉

deze ene foto kan zo het doel van de Benin-PROTOS reis voor mij samenvatten !

Mieke en Dirk hadden het geniale idee om ook een aantal voetballen mee te brengen, samen met het materiaal om ze op te pompen. Wanneer Dirk de opgepompte ballen in de -tot nu toe brave, misschien wat bedeesde- groep kinderen gooit, barst het feest los.😉

OK, denk dat het namiddag misschien geen les gaat zijn 😉

Voor het schoolmateriaal zélf, gingen ze alles verzamelen en in functie van de noden later uitdelen… hopelijk krijgt elk kindje toch iets.

Voor ik de bus instap, geef ik mijn blauw Watergroep T-shirt af aan de man die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de waterpomp. Niet alleen de kinderen hebben weinig degelijke kledij… volwassenen (en opvallend de mannen dan) dikwijls ook.


Dan terug naar volgende afspraak : Abibata Gore (burgerlijk ingenieur, assistante technique et SE bij PROTOS), toffe madam, meer dan 5 maanden zwanger en duidelijk gepassioneerd door haar job. Ze staat ons op te wachten met haar team in het midden van een broeierig heet veld. Maar we rijden samen onmiddellijk door naar het PROTOS project.

Op een stuk land naast een kronkelende rivier, heeft men kweekbedden gemaakt, mooi gevuld met frisgroene bladgroenten, een mooie omheining errond van gevlochten twijgen om het vee buiten te houden. Dit is een project waar de inbreng van PROTOS misschien op het eerste zicht beperkt is, want er is geen materiaal of infrastructuur gebruik. Hier dus geen pomp of slangensystemen om de velden te bevloeien… gewoon met de oerdegelijke gegalvaniseerde gieter. Maar het is door de bevolking te groeperen, motiveren en ondersteunen met praktische info en plantschema’s, dat het er hier uitziet als een groene oase in de woestijn. Mooi project !


We wandelen verder in de schroeiende hitte naar het volgende PROTOS irrigatie project. Onderweg mega baobab’s, prachtige majestueuze apebroodbomen en ook tata huisjes.

Op de tijdelijk droge bedding van een kronkelende meander van een rivier, kweken vrouwen bladgroenten voor sauzen en slaatjes. Dit was een ietwat moeilijker te starten project, omdat vrouwen ook nog huishoudelijke taken hebben, mannen houden zich bezig met landbouw op grotere velden zoals voor mais, maniokwortel, katoen, …


Dan nog beetje wandelen in de dorre velden en wat verder nog een PROTOS project met een watertoren (verschillende aparte bidons ipv een kuip) en een eindje verder een waterput en pomp aangedreven door zonnepanelen : de niveaumeting op de watertoren zou de regeling van de pomp moeten sturen, maar het project staat hier nog maar van 2017, dus alles is nog niet 100 % operationeel. Als wij daar zijn, werkt het sturingssysteem nog niet, de watertoren was aan het overlopen… als er dan toch water naar beneden valt, kunnen we er evengoed even onder gaan staan voor een korte verkoeling. Doet deugd hé Brigit.

De zonnepanelen en pomp parameters worden gemonitord door een kleine telemetrie installatie die via smartphone app kan geconsulteerd en opgevolgd worden. Alleen is er niet altijd gsm ontvangst… prima initiatief, maar in praktijk toch weer botsen op de beperkingen van technische mogelijkheden.

De put heeft een diepte van 60 meter en ondergrondse leidingen brengen het water naar de bidons-watertoren. Ook werd het aantal zonnepanelen bij het uittekenen van het project over-gedimensioneerd : een deel van de panelen gaat dus nog verwijderd worden. Beetje trial-and-error hier.

Iets verderop is er een veld waar de ondergrondse leidingen toekomen, een simpel systeem van metalen leidingen en een kraan, aangekoppeld aan een brede tuinslang en een sproeistuk maakt het compleet. Dit moet dan wel nog manueel bediend worden…


Ondertussen hebben een paar reisgenoten afgehaakt onderweg wegens hitte en moeilijk begaanbaar terrein. Dus stilletjes tijd om af te ronden. We rijden verder naar Bokumbé, waar we een uitgebreid middagmaal onder de schaduwrijke mangoboom geserveerd krijgen. Lekkere bakbananen hebben ze hier en je merkt dus ook meer aanbod van verse groenten. Allemaal super lekker, zelfs frietjes, …. hier geen taaie kip 😉

Tijdens het middagmaal hoorden we al op de achtergrond af en toe een muziekje en zangstemmen naar boven komen uit een Tata hutje. Als we beginnen aan het nagerecht (lekkere pannenkoeken van foniomeel) komt de zang- en dansbende plots uit hun tata en speciaal voor ons krijgen we een optreden van muziek en traditionele Afrikaanse dans. Leuk om ook eens op deze manier kennis te maken met hun achtergrond en cultuur.

Het duurt echter niet lang of we worden één voor één uitgenodigd om deel te nemen aan de opzwepende, ritmische danspartij. Eigenlijk wel spijtig, achteraf gezien, dat ik niet kon meedoen… ja … iemand moest dit toch absoluut filmen hé 😉

allé Mieke, rapper hé 😉
ook de kleintjes mogen meedoen

Dirk en Mieke moeten toch een malse schoot hebben, die kleine mannen willen persé op die schoot zitten. Een genietmoment voor allemaal.

handjes klappen leren van Brigit

Buiten adem van het dansen in die warmte, trekken we weer verder met de bus, maar we krijgen muzikaal gezelschap mee voor onderweg. Ambiance!


In Boukombé bezoeken we een vrouwenorganisatie die fonio teelt en verwerkt : de AMSANA fonio vrouwengemeenschap. Fonio is een soort graangewas dat na de oogst een aantal bewerkingsstappen moet ondergaan : drogen, verwijderen van de zaadjes van de plant, uitwassen van de onzuiverheden en eventueel fijn stampen tot foniomeel. Mooi alternatief voor couscous en lekker ook. Fonio kan blijkbaar groeien met weinig onderhoud en extra irrigatie. Het bevat ook een hoog % aan eiwitten en dus welkom als voedingsmiddel om eens af te wisselen met het eerder eenzijdige maniok en de yam wortels.

Luc steekt een handje toe met het fijn stampen van de fonio

Alsof we vandaag nog niet genoeg gezien hebben, bezoeken we in de ondertussen ondergaande zon een dorpje waar traditionele Tata-Somba huisjes gebouwd worden. We krijgen een rondleiding hoe men ze bouwt, de indeling, het gebruik. Boeiend, nu zien we eens hoe de mensen hier écht leven. Alhoewel de Tata’s meer en meer voor toeristische doeleinden gebouwd en onderhouden worden.

De man die de uitleg en rondleiding van de Tata Somba’s geeft, heeft ook opvallende streepjes in zijn gezicht. Voorzichtig vragen we naar de betekenis van dit ritueel, want we hebben dit de laatste dagen her en der nogal gezien.

Blijkbaar is het bevolkingsgroep afhankelijk, of ze dit uitvoeren of niet. Maar in principe is dit een soort markering, aangebracht met een scherp mes, op zeer jonge leeftijd (2 à 3 jaar), om aan te duiden dat die persoon behoort tot een bepaalde familie of groep. Soms is dit subtiel aangebracht, soms redelijk bruut en heel opvallend. Ook niet altijd in het gezicht blijkbaar, maar meestal wel. Het gaat zelfs zo ver in deze streek dat het patroon van de gezichtsmarkeringen terug komt in de structuur van de muren aan de buitenkant van de Tata huisjes.

Voor we naar onze overnachtingsplaats gaan, kruipen we nog allemaal eens in een uitgeholde Baobab boom, vroeger een schuilplaats als men langs kwam om slaven te zoeken.

Overnachten en avondeten doen we in een in een grote Tata van de
Otammari Lodge : beperkt comfort, maar des te meer sfeer en authenticiteit. Douche is een ton met water en een plastic kommetje om je af te spoelen. Het gemeenschappelijk toilet staat op de “centrale ruimte” tussen de individuele hutjes en is eigenlijk een houten stoel, met een gat in en daaronder een metalen emmer. Geen water om door te spoelen, maar zagemeel om alles proper af te dekken. Beetje wennen, maar dat maakt het natuurlijk een stuk echter en avontuurlijker.

medereiziger Luc mag zijn chirurgische talenten nog eens bovenhalen, deze keer niet voor een brilreparatie, maar voor het verwijderen van een lange “Tata-splinter”… ja, wie de held wil uithangen natuurlijk … 😉

Iedereen stik kapot, want dit was weer een goed gevulde, maar ook boeiende dag. Slaapwel iedereen !


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.