Benin reis dag 11 : Abomey – Cotonou – DanTokpa marktbezoek en nachtvlucht

Na ontbijt uitchecken en richting Cotonou, eindbestemming in Benin.

Snel onderweg nog even uitstappen om de beentjes te strekken. Simon neemt ons mee naar een ananasplantage, vlak langs de weg. Ook een schrijnwerkerij komen we tegen. Deuren, rekjes, stoelen, kinder-loop-rekjes én ook doodskisten, zomaar te koop langs de weg …

Dan komen we terug aan in Cotonou, waar dit avontuur voor ons 10 dagen geleden is begonnen. Voor de reizigers die nog wat centjes (of hier franc CFA) over hebben, is er vandaag gelegenheid om ervan af te raken. We gaan namelijk shoppen op de markt van Cotonou. Plaats van onheil is de DanTokpa markt en daarna naar de Centre Artinasal markt.

De DanTokpa markt ligt aan de lagune, aan de St. Michel boulevard en is een mierennest van smalle donkere steegjes, soms overdekt, met allerlei spullen, maar grotendeels goedkope items, meestal duidelijk geïmporteerd uit Azië. Honderden kraampjes die hetzelfde aanprijzen : fluo-gekleurde plastic sandalen en schoenen, handtassen, namaakjuwelen, valiezen, manden en huishoudgerief … keuze genoeg. De markt wordt hier om de 4 dagen gehouden.

Als je de markt bezoekt, zal je je ogen uitkijken, overal zie je verschillende kleuren gemixt, waardoor het een bont en levendig-hectisch geheel is.  Als je iets van kortbij of langer dan 2 seconden durft te bekijken, krijg je spontaan een lokale “gids-bodyguard-begeleider-stalker-en-zogezegd-broer-van-Simon” mee in je kielzog op ontdekkingstocht in dit onoverzichtelijk labyrint. Het is hier van op te letten niet verloren te lopen, maar ook een kunst om de “gids” af te schudden. Want die volgt je onvermoeibaar mee van steegje naar kraampje naar ander steegje. We splitsen de groep dan ook op in kleinere groepjes, maar nooit minder dan met z’n tweeën.

Een gedeelte van de markt is ook duidelijk voorzien voor eerder voedingswaren, sommige dingen voor ons herkenbaar, maar soms ook helemaal niet. Ook redelijk wat standjes met granen, kruiden en gedroogde vis en kleinere schaaldieren… met typische herkenbare geur natuurlijk.

Maar de aandacht van de vrouwen uit onze reisgroep gaat vooral naar de typische exotisch felgekleurde stoffen, die je per lopende meter kan aanschaffen voor een prikje. Dit is kwalitatief materiaal en uniek en eigen aan Afrika, want je merkt het al snel. Iedereen die hier wat centjes heeft, koopt ettelijke meters van soms schreeuwerig gekleurde, in exotisch drukbeprint fijn stof en laat er een jurk of een hemdje uit maken en – als er stof genoeg is- waarom niet ineens ook een volledig pak voor je man en kinderen. Ja, koppels zien er soms uit als broer-zus twee-eiige tweelingen in dezelfde outfits. Af en toe ook volledige families in exact hetzelfde stof. Raar zicht soms…. Professioneel afbieder Simon komt gelukkig mee.

Wat hier spijtig genoeg wat ontbreekt, zijn eigenlijk de authentieke, artisanale dingen zoals gevlochten sieraden, typische houten Afrikaanse maskers en beeldjes. Maar Simon weet wel raad en brengt ons met de bus een eindje verder naar de veel kleinere, maar wel gezelligere en rustigere Centre Artisanal markt.

Ikzelf heb niet meer zoveel CFA’s over, maar wil nog wel iets mee als souvenir van dit prachtige land. De meeste houten sculpturen zijn te groot voor in de valies en ook niet altijd mijn ding, maar na een tijdje zoeken, kan ik toch een paar mooie houten maskers op de kop tikken. OK, weegt niet zo veel en is ook niet echt breekbaar. Ideaal voor de valies dus.

OK, shopping-missie volbracht. Iedereen heeft wel iets kunnen vinden. Sommigen gewoon een hele (cement)zak vol ;-). Tijd om af te ronden, de bus te pakken en wat verderop loodst Simon ons naar een terras aan de rand van het kanaal met prachtig uitzicht op het water en geeft verkoeling in de schaduw. Iedereen is immers nat in het zweet van de broeierige markt. Een fris pintje gaat wel smaken.

We maken ook van de gelegenheid gebruik om op deze idyllische plaats officieel onze chauffeur Gaston en gids Simon uitvoerig te bedanken. Zonder hun had deze reis veel minder impact op ons gehad. We hebben via hun ook dikwijls een kijkje kunnen nemen achter de schermen en toegang gehad op plaatsten waar normale toeristen absoluut nooit zouden geraakt zijn.

Op voorhand hadden we al een fooi bedrag verzameld voor beiden. Irouchka is maar al te graag vrijwilliger om dit te overhandigen aan Gaston en Simon. Simon zijn centjes staken we nog in een koekendoos (van Ann), waar ook nog wat lekkers (Belgisch) in steekt. Denk wel dat hij dit kan appreciëren 😉

Nadien heeft PROTOS nog 2 kamers geboekt in het mooie Hotel Du Lac in Cotonou. Niet om te overnachten (spijtig), maar om de kans te krijgen de valiezen te herschikken voor de terugvlucht, om nog even op te frissen na de broeierige markt en voor een hapje op het terras, met zicht op het kanaal richting zee. OK, dan met alle valiezen van de mannen naar die ene kamer, vrouwen samen naar een andere kamer. Gelukkig is de kamer redelijk ruim en kunnen we onze spullen herschikken. Er is zelfs nog even tijd voor een snelle duik in het mooie zwembad, dus dat slaan we dan ook niet meer over. Afspraak op het terras voor pizza en afscheid…

Sarah (hoofd van PROTOS in Benin) had beloofd nog even langs te komen om ons te bedanken en uit te wuiven. Tijdens de pizzamaaltijd daagt ze ineens op en iedereen enthousiast als ze ons komt bedanken om de PROTOS projecten in Benin te steunen en voor het bezoek eraan. Het was voor beide partijen zeer leerrijk en iedereen kijkt met positieve gevoelens terug op deze super boeiende inleefreis.

Merci PROTOS team België en Benin om deze reis zo vlot te laten verlopen en ons hartelijk en gastvrij te ontvangen in dit prachtige land ! Dit gaat nog een tijdje blijven hangen …

Nadien terug inpakken, snel uitchecken en richting luchthaven van Cotonou. Iedereen is een beetje stil op de bus, want we beseffen nu dat het avontuur bijna afgelopen is…

Tussen de aanschuifrijen aan de ingang van de luchthaven nemen we allemaal nog snel afscheid van Simon en Gaston, ondertussen onze trouwe vrienden. Merci les amis!

Nog wat sleuren met bagage, 10 keer dubbelchecken aan de security (zelfs tot handbagage voor derde keer terug uitpakken op de tarmac), iemand een Zwitsers zakmes kwijt omdat het in de handbagage stak, sommigen hun visum vergeten (heibel en vieze gezichten aan de douane), anderen hun internationaal paspoort en boarding pass plots kwijt (mijn schuld… sorry), maar … maar voor de rest eigenlijk geen problemen 😉.

Nachtvlucht verloopt vlotjes. Toiletbezoek op de vlucht ook trouwens, want sommigen hebben een extra gratis “cadeauke” meegekregen vanuit Benin 😉. Een paar bleke gezichten in Zaventem daardoor… maar… we hebben het gehaald. We zijn bijna thuis. Nog afscheid nemen van mekaar als we nog zitten te wachten aan de rolband voor ons valies…

Bedankt Sofie voor de prima begeleiding, voor de toffe reisgroep iedereen en tot binnenkort… of zoals Simon het zou zeggen…

” C’est partiiiiiii !!! “, en toen was het gedaan …

Benin reis dag 10 : Boukombé – Bohicon (in Abomey) : lange busrit Noord – Zuid

Vandaag vroeg op want we hebben een lange rit voor de boeg, terug richting zuiden van Benin.

Bij het ontwaken in onze tata-somba hut, merken we dat het hier opvallend rustig is en als we ook nog eens buiten het hutje komen, zelfs lekker “fris” deze morgen. Fris is relatief hier, ongeveer 15°C laten we zeggen. Dat komt door de Harmattan wind die vanuit de Sahara streek naar het zuiden (Golf van Guinee) meestal frisse wind, maar ook fijne stofdeeltjes blaast. De laatste dagen zien we dan ook regelmatig ’s morgens een lage mist die pas tegen de middag optrekt.

De Harmattan staat er ook voor gekend van gemakkelijker de bacteriën, verantwoordelijk voor hersenvliesontsteking (meningokokken), te verspreiden. Oef, gelukkig heb ik een inenting gehad.

Na een lekker ontbijt is het weer inpakken en wegwezen. We nemen ook afscheid van de 2 Belgische meisjes (uit Leuven en Aarschot), die hier gisterenavond kennis komen maken zijn tijdens het avondeten. Ze doorlopen hier hun stage voor hun studies bachelor-na-bachelor Internationale Samenwerking Noord-Zuid en geven seksuele voorlichting in een school in de buurt. Dit vooral met de bedoeling ongewenste tienerzwangerschappen te voorkomen. Ze verblijven hier in totaal 6 maanden.

Onderweg zien we af en toe branden in dorpjes langs de weg. Niet te geloven, maar Simon vertelt ons dat de dorpelingen houtbranden om hun vee warm te houden als de nachten en ochtenden “koud” zijn. Die beestjes zijn dus echt geen Belgische temperaturen gewend blijkbaar 😉 15°C is hier dus koud.

We rijden een lang traject terug via een comfortabelere weg dan hoe we naar het noorden gereden zijn de laatste dagen. Gelukkig, want dit schiet toch vlotter op en er is minder stof. Volgende steden / dorpen staan op ons traject:

  • Boukombé (in de buurt van de grens met buurland Togo)
  • Natitingou
  • Parakou
  • Savè
  • Dassa
  • Abomey
  • richting Cotonou

Maar voor we echt vertrekken richting zuiden van Benin, stoppen we eerst nog aan de antenne van PROTOS in Natitingou. Dit is hun 3de en laatste kantoor hier in Benin. We hebben ze nu allemaal gedaan : Cotonou, Lokossa en Natitingou. We ontmoeten terug Abibata en mogen zelfs een blik werpen in het kantoortje van onze Simon. Klein beetje rommel in vergelijking met het bureau van Abibata 😉

Ook boeiend om eens een landkaart te zien van Benin, waar al hun lokale antenne bureaus op staan, de SaniMarchés en de lopende projecten. Best wel impressionant wat ze al allemaal bereikt hebben hier, PROTOS.

Nog snel een groepsfoto voor we vertrekken… Au revoir les amis !

OK, lange rit dan maar… ’t is stilletjes op de bus… verdacht zelfs. Velen doen nog een uitgesteld dutje. Na bijna 10 dagen begint het drukke programma en de hitte wel een beetje door te wegen.

Middageten doen we in een restaurant dat Simon kent, ergens onderweg. Dit is één van de eerste restaurants eigenlijk waar ook redelijk veel lokale bevolking naartoe komt. Het spreekt voor zich dat er dan ook veel keuze is. Simon heeft met de “directie” afgesproken dat elke PROTOS reiziger gewoon kiest wat hij / zij wenst en dat Simon zal afrekenen voor ons. OK, moet wel lukken… tenminste … alles ziet er zo lekker uit.

Nadien terug een lange rit richting Zuid Benin. We overnachten in Bohicon (in regio Abomey).


Benin reis dag 9 : Tanguiéta – Boukombé – Koussoucoingou : PROTOS drinkwater en irrigatie projecten

Reisgenoten Mieke en Dirk (van restaurant de Kansel in Leuven) hebben in 2017 al een benefietactie gehouden voor het bouwen van een drinkwaterpunt in dorpje Dipokor. Als we dan toch in de buurt zijn, gaan we dan ook graag een kijkje nemen om te zien of men de installatie gebruikt en of alles goed onderhouden werd.

Het betreft een drinkwaterput met manuele voetpomp : een klassiek, maar heel robuust werkend model voor afgelegen locaties.

Als we aan komen wandelen, zijn er een paar dorpelingen die rond de pomp staan. Voornamelijk vrouwen, maar ook een paar mannen. Gelukkig kan er één mijnheer ons verder helpen in het Frans, zodat we wat uitleg kunnen vragen.
Achilles is tolk van dienst, hij is “animateur eau potable ” (als tussenpersoon tussen PROTOS en de lokale bevolking) van de gemeente Boukombé en werkt voor de lokale NGO AFDD. Voor het aanleggen van dit drinkwaterpunt hebben ze een put moeten boren van 41 m diep. Gebruikers betalen ook een kleine bijdrage voor het gebruik, een vast kost per gezin. Een gezin bestaat gemiddeld uit 10 personen en heeft 4 bidons ’s ochtends en 4 bidons ’s avonds nodig.

Al snel komen er nog meer nieuwsgierige dorpelingen bij staan, er komt natuurlijk niet elke dag een bus bezoekers langs. Aan hun reacties te zien, denk ik zelfs zo goed als nooit.

De inwoners van Dipokor gebruiken wel degelijk de drinkwaterpomp en de betonnen structuur errond ziet er goed onderhouden uit. Er is ook een bord voorzien waarop visueel duidelijke instructies staan zoals : geen vervuilende activiteiten in de buurt van de put en de pomp : de was doen, katoen telen, afval storten, … men probeert wel degelijk duidelijk te maken dat deze drinkwaterput en pomp heel kostbaar zijn.

Vrouwen laten na een tijdje ook spontaan en met plezier zien hoe ze, met een soort ritmische springbeweging, het water oppompen en opvangen in grote bidons of plastic kommen om op hun hoofd te transporteren. Dit blijft nog zwaar werk, maar vroeger moesten ze naar een dorpje 2 km verderop voor water, en dit elke dag met die loodzware bidons !

Het ontwerp van de pomp is zo geconcipieerd dat, als er water zou gemorst worden bij het vullen van bidons of kommen, dat dit naar een verder gelegen vierkant betonnen bakje vloeit via een smal gootje. Hier mogen dieren zich tegoed doen van het frisse water. Er gaat dus geen druppel kostbaar water verloren !

De dorpelingen beseffen eigenlijk dus nog niet goed dat hun pomp gesponsord werd door de acties van Mieke en Dirk. Dit is dan ook dé gelegenheid om er in de groep iets over te zeggen. Sofie neemt het woord, er komt vertaling en men begint spontaan te applaudisseren als teken van dank. Grote smile op hun gezicht… iedereen blij. Niet in het minst de 2 sponsors. 😉 Bedankt !!!

Mieke wil natuurlijk ook eens een poging doen om te zien of er water uit komt…

Dit is toch waarvoor we het doen! Want iedereen heeft recht op drinkwater!


Nadien bezoeken we een schooltje, een paar honderd meter verder : de kindjes (4 tot 8 jaar, schat ik) hadden ons straks al zien voorbijlopen en staan nu in groep ons op te wachten. De directeur verwelkomt ons en geeft uitleg over zijn schooltje. Er zijn maar 3 leerkrachten en wel tot 150 kinderen. Ik denk dat hij ook zelf les geeft. Ze krijgen er al vroeg opleiding in het Frans, net om ervoor te zorgen dat ze de taal machtig zijn. Want soms haken ze vroegtijdig af, om toch terug huishoudelijke taken op te pakken of om te werken in de landbouw, met hun ouders.

We stellen vragen om te weten te komen hoe zo’n school nu in praktijk draait en of ze middelen genoeg hebben om degelijk onderwijs te geven. Blijkt dat basiszaken zoals pen / potlood / papier niet altijd beschikbaar zijn … ook het oude schoolbord zou aan vervanging toe zijn. Erg om te horen, … maar je merkt wel dat deze kinderen al een grote stap verder staan, want ze verstaan ons wel in het Frans en af en toe komt er zelfs een woordje terug.

De directeur en zijn team leraars zijn dan ook superblij, als we hen vertellen dat we een “paar” schoolspullen bij hebben. Irouchka, Mieke en Dirk en ik, hebben een paar zakken mee met latjes / schrijf- en kleurgerief / drinkbussen en een paar karaffen / blocnote- en kleurboekjes.

Ik vraag of er even tijd is voor een “Watergroep momentje” : een foto van een jongen die water drinkt uit een drinkbus met het logo van De Watergroep en een groepsfoto van alle kindjes samen met de vlag van De Watergroep op de achtergrond. Zalig moment!

Bedankt aan de “vlaggenmasten” van dienst : Luc en Luc 😉

deze ene foto kan zo het doel van de Benin-PROTOS reis voor mij samenvatten !

Mieke en Dirk hadden het geniale idee om ook een aantal voetballen mee te brengen, samen met het materiaal om ze op te pompen. Wanneer Dirk de opgepompte ballen in de -tot nu toe brave, misschien wat bedeesde- groep kinderen gooit, barst het feest los.😉

OK, denk dat het namiddag misschien geen les gaat zijn 😉

Voor het schoolmateriaal zélf, gingen ze alles verzamelen en in functie van de noden later uitdelen… hopelijk krijgt elk kindje toch iets.

Voor ik de bus instap, geef ik mijn blauw Watergroep T-shirt af aan de man die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de waterpomp. Niet alleen de kinderen hebben weinig degelijke kledij… volwassenen (en opvallend de mannen dan) dikwijls ook.


Dan terug naar volgende afspraak : Abibata Gore (burgerlijk ingenieur, assistante technique et SE bij PROTOS), toffe madam, meer dan 5 maanden zwanger en duidelijk gepassioneerd door haar job. Ze staat ons op te wachten met haar team in het midden van een broeierig heet veld. Maar we rijden samen onmiddellijk door naar het PROTOS project.

Op een stuk land naast een kronkelende rivier, heeft men kweekbedden gemaakt, mooi gevuld met frisgroene bladgroenten, een mooie omheining errond van gevlochten twijgen om het vee buiten te houden. Dit is een project waar de inbreng van PROTOS misschien op het eerste zicht beperkt is, want er is geen materiaal of infrastructuur gebruik. Hier dus geen pomp of slangensystemen om de velden te bevloeien… gewoon met de oerdegelijke gegalvaniseerde gieter. Maar het is door de bevolking te groeperen, motiveren en ondersteunen met praktische info en plantschema’s, dat het er hier uitziet als een groene oase in de woestijn. Mooi project !


We wandelen verder in de schroeiende hitte naar het volgende PROTOS irrigatie project. Onderweg mega baobab’s, prachtige majestueuze apebroodbomen en ook tata huisjes.

Op de tijdelijk droge bedding van een kronkelende meander van een rivier, kweken vrouwen bladgroenten voor sauzen en slaatjes. Dit was een ietwat moeilijker te starten project, omdat vrouwen ook nog huishoudelijke taken hebben, mannen houden zich bezig met landbouw op grotere velden zoals voor mais, maniokwortel, katoen, …


Dan nog beetje wandelen in de dorre velden en wat verder nog een PROTOS project met een watertoren (verschillende aparte bidons ipv een kuip) en een eindje verder een waterput en pomp aangedreven door zonnepanelen : de niveaumeting op de watertoren zou de regeling van de pomp moeten sturen, maar het project staat hier nog maar van 2017, dus alles is nog niet 100 % operationeel. Als wij daar zijn, werkt het sturingssysteem nog niet, de watertoren was aan het overlopen… als er dan toch water naar beneden valt, kunnen we er evengoed even onder gaan staan voor een korte verkoeling. Doet deugd hé Brigit.

De zonnepanelen en pomp parameters worden gemonitord door een kleine telemetrie installatie die via smartphone app kan geconsulteerd en opgevolgd worden. Alleen is er niet altijd gsm ontvangst… prima initiatief, maar in praktijk toch weer botsen op de beperkingen van technische mogelijkheden.

De put heeft een diepte van 60 meter en ondergrondse leidingen brengen het water naar de bidons-watertoren. Ook werd het aantal zonnepanelen bij het uittekenen van het project over-gedimensioneerd : een deel van de panelen gaat dus nog verwijderd worden. Beetje trial-and-error hier.

Iets verderop is er een veld waar de ondergrondse leidingen toekomen, een simpel systeem van metalen leidingen en een kraan, aangekoppeld aan een brede tuinslang en een sproeistuk maakt het compleet. Dit moet dan wel nog manueel bediend worden…


Ondertussen hebben een paar reisgenoten afgehaakt onderweg wegens hitte en moeilijk begaanbaar terrein. Dus stilletjes tijd om af te ronden. We rijden verder naar Bokumbé, waar we een uitgebreid middagmaal onder de schaduwrijke mangoboom geserveerd krijgen. Lekkere bakbananen hebben ze hier en je merkt dus ook meer aanbod van verse groenten. Allemaal super lekker, zelfs frietjes, …. hier geen taaie kip 😉

Tijdens het middagmaal hoorden we al op de achtergrond af en toe een muziekje en zangstemmen naar boven komen uit een Tata hutje. Als we beginnen aan het nagerecht (lekkere pannenkoeken van foniomeel) komt de zang- en dansbende plots uit hun tata en speciaal voor ons krijgen we een optreden van muziek en traditionele Afrikaanse dans. Leuk om ook eens op deze manier kennis te maken met hun achtergrond en cultuur.

Het duurt echter niet lang of we worden één voor één uitgenodigd om deel te nemen aan de opzwepende, ritmische danspartij. Eigenlijk wel spijtig, achteraf gezien, dat ik niet kon meedoen… ja … iemand moest dit toch absoluut filmen hé 😉

allé Mieke, rapper hé 😉
ook de kleintjes mogen meedoen

Dirk en Mieke moeten toch een malse schoot hebben, die kleine mannen willen persé op die schoot zitten. Een genietmoment voor allemaal.

handjes klappen leren van Brigit

Buiten adem van het dansen in die warmte, trekken we weer verder met de bus, maar we krijgen muzikaal gezelschap mee voor onderweg. Ambiance!


In Boukombé bezoeken we een vrouwenorganisatie die fonio teelt en verwerkt : de AMSANA fonio vrouwengemeenschap. Fonio is een soort graangewas dat na de oogst een aantal bewerkingsstappen moet ondergaan : drogen, verwijderen van de zaadjes van de plant, uitwassen van de onzuiverheden en eventueel fijn stampen tot foniomeel. Mooi alternatief voor couscous en lekker ook. Fonio kan blijkbaar groeien met weinig onderhoud en extra irrigatie. Het bevat ook een hoog % aan eiwitten en dus welkom als voedingsmiddel om eens af te wisselen met het eerder eenzijdige maniok en de yam wortels.

Luc steekt een handje toe met het fijn stampen van de fonio

Alsof we vandaag nog niet genoeg gezien hebben, bezoeken we in de ondertussen ondergaande zon een dorpje waar traditionele Tata-Somba huisjes gebouwd worden. We krijgen een rondleiding hoe men ze bouwt, de indeling, het gebruik. Boeiend, nu zien we eens hoe de mensen hier écht leven. Alhoewel de Tata’s meer en meer voor toeristische doeleinden gebouwd en onderhouden worden.

De man die de uitleg en rondleiding van de Tata Somba’s geeft, heeft ook opvallende streepjes in zijn gezicht. Voorzichtig vragen we naar de betekenis van dit ritueel, want we hebben dit de laatste dagen her en der nogal gezien.

Blijkbaar is het bevolkingsgroep afhankelijk, of ze dit uitvoeren of niet. Maar in principe is dit een soort markering, aangebracht met een scherp mes, op zeer jonge leeftijd (2 à 3 jaar), om aan te duiden dat die persoon behoort tot een bepaalde familie of groep. Soms is dit subtiel aangebracht, soms redelijk bruut en heel opvallend. Ook niet altijd in het gezicht blijkbaar, maar meestal wel. Het gaat zelfs zo ver in deze streek dat het patroon van de gezichtsmarkeringen terug komt in de structuur van de muren aan de buitenkant van de Tata huisjes.

Voor we naar onze overnachtingsplaats gaan, kruipen we nog allemaal eens in een uitgeholde Baobab boom, vroeger een schuilplaats als men langs kwam om slaven te zoeken.

Overnachten en avondeten doen we in een in een grote Tata van de
Otammari Lodge : beperkt comfort, maar des te meer sfeer en authenticiteit. Douche is een ton met water en een plastic kommetje om je af te spoelen. Het gemeenschappelijk toilet staat op de “centrale ruimte” tussen de individuele hutjes en is eigenlijk een houten stoel, met een gat in en daaronder een metalen emmer. Geen water om door te spoelen, maar zagemeel om alles proper af te dekken. Beetje wennen, maar dat maakt het natuurlijk een stuk echter en avontuurlijker.

medereiziger Luc mag zijn chirurgische talenten nog eens bovenhalen, deze keer niet voor een brilreparatie, maar voor het verwijderen van een lange “Tata-splinter”… ja, wie de held wil uithangen natuurlijk … 😉

Iedereen stik kapot, want dit was weer een goed gevulde, maar ook boeiende dag. Slaapwel iedereen !


Benin reis dag 8 : Watervallen van Tanongou + PROTOS irrigatie project in Tanguiéta – Tchanwassaga

planning klopt niet meer 100 % na de aanpassing van het programma in Pendjari

De accommodaties in de relais (eerst geen stroom, en uiteindelijk bijna geen water, of toch niks om te douchen) zullen niet dezelfde zijn als in het comfortabelere Pendjari Hotel in het centrum van het park …

… maar de sfeer is hier wél en het afgelegen aspect geeft het ook een extra “avontuurlijk” tintje. Voor we naar het ontbijt te gaan, steken we ook nog eens de 2 riviertjes over al pootjebadend, gelukkig maar tot op enkelhoogte. Lekker fris al ’s morgens. We zitten hier ook op 3 minuten wandelen van de watervallen van Tanongou. Daar gaan we straks naartoe. Maar eerst moeten we die frisse duik verdienen.

Na het ontbijt gaan we op stevige wandeltocht, eerst nog in de buurt van de relais, waar regelmatig een grote markt plaats vindt, momenteel verlaten kramakkelige afdakjes boven houten tafels. Op marktdag een waar spektakel en mega veel volk.

Dan steil omhoog de rotsen op en onder begeleiding van een lokale gids. Tijdens de stop-pauzes krijgen we achtergrondinformatie over de wekelijkse markt van Tanongou, verschillende geneeskrachtige planten en bomen, beetje geschiedenis van het dorpje, landbouw en veeteelt en plaatselijke gewoontes. Allemaal heel boeiend, want er is ruimte om vragen te stellen… en dit in een prachtige rotsige landschap.

We zien ook eens van kortbij die fluogele bloemen tussen de rotsen. Fascinerend, want buiten de bijna lichtgevende bloemen is er zo goed als niets te zien van de plant. Blijkbaar worden de wortels gebruikt tegen hepatitis B en andere leverziektes in een thee infuus, zelfs in lokale ziekenhuizen hier.

Dan komen we op de top van de rotsklim en krijgen als beloning een prachtig panorama uitzicht op het dorp. Van bovenaf gezien eigenlijk nog redelijk groen door de bomen in de omgeving. Ideaal voor foto’s en selfies.

Ja, … Elena en haar paardenstaart zijn een geliefkoosd onderwerp voor wilde fantasieën van chauffeur Gaston. Hij kan maar niet geloven dat het haar eigen haar is. Afrikaanse vrouwen hebben doorgaans niet echt lang haar en zeker zo geen dikke vlecht. Hij legt uit dat men hier meestal gebruik maakt van ingevlochten “mèches africaines” of “tresses”, bestaande uit kunsthaar of deels van dierlijke oorsprong. Moest hij nu een schaar bij gehad hebben, waren de gevolgen niet in te schatten … 😉

Zelfde weg terug naar beneden en dan richting waterval. Van in de verte horen we het vallende water al korterbij komen en het valt ook op dat er meer groen en rotswanden in het zicht komen.

Het lijkt wel of je in een paar minuten van een kurkdroog en rotsig landschap overstapt in een verborgen groene exotische ravijn. Bijna een oase temidden een marskrater. Je krijgt plots een idyllisch uitzicht op de brede, maar niet heel hoge waterval. Dit zicht vinden we al spectaculair. Eens te meer om dat we al dagen zitten rond te trekken in landschappen van door hitte en tekort aan neerslag uitgedroogde grassen en struiken, massa’s droog rood stof en een paar bomen die de droogte overleefd hebben en toch nog dapper groen staan.

Hier aangekomen, lijkt het ineens meer of je op één of ander exotisch eiland zit met sprankelende watervallen en door erosie uitgeholde waterbassins. Zaaaaalig om in te zwemmen… alleen zien we hier niemand in dit bassin zwemmen… raar.

Met redelijk debiet vloeit het water over de bijna perfect horizontale richel van een rots in het bassin eronder. Prachtig om te zien, eindelijk eens water in deze dorre en droge streek. Al tevreden met dit zicht, wijst de gids ons nog een wegje naar een hoger liggend bassin… want dit was nog maar “la petite chute”. Ah, … oh.

Dan blijkt dus uit de aanwijzingen van de gids dat deze waterval maar een voorbode is van wat er zich achter schuilt. Namelijk een veel hogere en spectaculairdere tweede waterval, 20 m hoog. Ok, dat wil dan zeggen dat we langs de gladde, vlakke en vochtige stenen nog naar omhoog moeten klimmen om dit spektakel te kunnen zien. Tuurlijk doen we dat dan.

alles begint met water …. (PROTOS)

Op weg naar de grote waterval, krijg ik spontaan een gids mee om te wijzen op de glibberige stukken rots en om het veiligste pad aan te geven. Handig, hier wil je absoluut niet uitglijden. Wel prachtige, grijs en ros gekleurde rotsen om op te klimmen en ook felgekleurde libellen her en der.

De lokale jeugd is niet alleen getraind in gidsen van klimmende toeristen, maar ook in snel zwemmen en klauteren en klimmen via boomwortels en lianen langs de waterval omhoog tot aan een rotsig platform. Een soort tarzans zijn het en deze jonge kerels hebben duidelijk geen hoogtevrees. En het lijkt erop dat ze dit al meer dan 100 keer gedaan hebben, waarschijnlijk wel… maar toch maak ik mijn bedenkingen als hun begeleider hun nog snel naroept voor ze in het water duiken “ Allez, bonne chance !”… dit klinkt toch alsof er af en toe iets misloopt… ik hoop natuurlijk van niet.

hup, een lekkere frisse duik tot aan de waterval en dan supersnel omhoog klimmen

Er zit toevallig ook een ervaren canyoning fanaat in onze reisgroep : Claude. Die kan het natuurlijk niet laten om ook via de wortels en lianen naast de waterval omhoog te klimmen. Een sprong in het diepe water is dan ook de kick die nog ontbrak.

onze held Claude wil natuurlijk ook een sprongske doen in het diepe water
OK, douche gehad vandaag

Dan terug richting relais, want van al dat klauteren en zwemmen krijgt een mens wel honger. Maar eerst nog wat spelen met water, tof ! 😉

voorzichtig op die gladde rotsen!

Na de verfrissende zwempartij gaan we toch terug richting relais, onderweg nog even shoppen, een groepsboomknuffel en daarna een welverdiend middagmaal op het overdekt terras. Pppffff, wat een avontuur vandaag zeg, en het is nog maar middag.


Namiddag bezoek aan een PROTOS project waar water en landbouw samen hand in hand gaan : de site agriculture in Tchanwassaga, iets verderop richting Tanguiéta. Onder het project AMSANA (Appui Multisectoriel pour la Sécurité Alimentaire et Nutritionnelle dans l’Atacora) steunt PROTOS een coöperatieve die op de oevers van een rivier landbouw activiteiten uitbouwt.

We worden ontvangen door enkele PROTOS collega’s van de antenne van Natitingou. Hier is ook Abibata Gore bij (die we de volgende dagen nog gaan tegenkomen), een paar technische assistenten en ook een vertegenwoordiger van de gemeente en een medewerker van een lokale NGO. Er is ook iemand van de coöperatieve bij en nog enkele landbouwers die er lid van zijn.

We krijgen de uitleg van het project: doordat Noord-Benin een duidelijk uitgesproken nat én droog seizoen kent, is het niet eenvoudig om hier aan landbouw te doen. We kunnen het al raden : tussen april en oktober veel te nat en tussen november en maart dan weer te droog. Om dit te sterk fluctuerend karakter van het klimaat (en dus de ondergrond) wat af te vlakken, hebben ze een soort betonnen stuw gebouwd op de plaatselijke rivier. Het niveau van de rivier kan daardoor in de droge periodes opgetrokken worden, waardoor het mogelijk is om toch via irrigatie aan land- en tuinbouw te doen.

Dit verlengt het teeltseizoen en geeft ook de mogelijkheid om gewassen te telen die anders moeilijk te kweken zijn. Ze krijgen dan ook een grotere opbrengst en het gedeelte van de oogst wat ze niet gebruiken voor eigen consumptie, kunnen ze verkopen op de markt van Natitingou. Het grotere doel is ook om iets te doen aan het algemene eenzijdige aanbod van voeding, vooral gebaseerd op wortelplanten (maniok en yamwortel) en dus vooral rijk aan zetmeel, maar eerder arm aan andere basis nutriënten.

Men probeert op die manier de vruchtbare grond maximaal, en dus het ganse jaar door, te gebruiken voor land- en tuinbouw. Het doel is 4 keer per jaar te oogsten. In het natte seizoen (vooral augustus en september) is het daar zelfs zo drassig dat ze rijst kunnen telen in de modder. Nu ligt het er redelijk droog bij, maar je merkt wel dat er groene percelen zijn met wortels, kolen, tomaatjes, soort pepers (ik denk pikant). Allemaal mogelijk door irrigatie via benzine aangedreven pompen en deels ingegraven netwerk van leidingen, afsluitkranen en sproeiers.

Het systeem is verder zo uitgewerkt, dat je als lokale landbouwer lid kan worden van de coöperatieve, en de gronden kan bewerken, mits daar wel lidgeld voor te betalen. Verder ben je wel vrij om te kiezen wat je teelt en hoe. PROTOS wil ook hierin een ondersteunende rol spelen door nieuwe teeltschema’s te promoten en andere plant variëteiten te introduceren. De coöperatieve telt ondertussen al 45 leden en er zijn plannen om het terrein dat vruchtbaar genoeg is te verdubbelen in oppervlakte.

We verdelen ons op natuurlijke wijze in kleinere groepjes en wandelen door de velden en tuintjes. Onderweg kunnen we nog vragen stellen en suggesties doen. Mijn opleiding tuinaannemer- ontwerper komt hier dan ook spontaan naar boven en ik geef Abibata nog wat tips om eventueel een 2e groene laag boven de teeltpercelen te voorzien in de vorm van struiken of bomen. Deze vergroten de biodiversiteit en zouden ook vruchten kunnen opleveren, maar ook schaduw voor de planten eronder, en ook voor de tuiniers. En op die manier ook het microklimaat wat kunnen milderen. Bomen nemen ook CO2 op, produceren zuurstof, gaan erosie tegen en trekken dan weer vogels aan, die op hun beurt de schadelijke insecten van de groententeelt kunnen verminderen. Bomen leveren op termijn dan ook weer hout. Circulaire economie dus… maar die begrippen zijn hier nog niet echt ingeburgerd… enfin, ik geef haar nog mijn contactgegevens, moesten we achteraf nog kunnen helpen. Ze geeft me ook haar contact info. Tof, dan stuur ik haar later nog wat foto’s. Moedige madam ook … chapeau voor al haar werk.

We nemen afscheid en bedanken de groep voor het warme onthaal, de boeiende uitleg en wensen hun nog veel succes met dit mooie, veelzijdige project. Echter voor we vertrekken krijgt Sofie nog een bussel fluo-oranje wortels mee, als aandenken en om ons te bedanken. OK, merci … eeeuuggh, wat doen we hier nu mee eigenlijk, meenemen in de valies? 😉

In de bus nadien in stukjes snijden en opeten natuurlijk. En lekker én sappig dat die wortels waren. Duidelijk met veel liefde (en een beetje extra water) gekweekt. Een prachtig PROTOS project !

Doorrijden naar volgend hotel : hotel Baobab waar we ook avondeten. Lekker gezellig onder de open sterrenhemel. Zalig !!! Ook eetfestijn voor de muggen hier 😉


Benin reis dag 7 : Natitingou – Tanguiéta : safari in Nationaal park Pendjari

planning klopt niet meer 100 %

Vandaag geen PROTOS activiteit: we gaan op safari!

Het zou zonde zijn om Benin te bezoeken en het UNESCO beschermd Nationaal Park Pendjari over te slaan. Pendjari maakt deel uit van een complex van 3 parken die over landsgrenzen heen gaan : W – Arly – Pendjari complex (Benin, Burkina Faso, Niger)

Sinds gisteren avond laat is er wel een beetje een kink in de kabel gekomen qua planning. Onze PROTOS reisbegeleidster Sofie heeft via het PROTOS hoofdkantoor in Benin, een bericht gekregen. Gewapende rebellengroepen, afkomstig uit buurland Burkina-Fasso, zouden actief zijn in de regio waar wij overnachten in het Park Pendjari. Dit zijn rebellen die mogelijks gelinkt zijn aan de jihadistische terreurorganisatie Boko Haram.

Het Belgische en Franse ministerie van buitenlandse zaken zouden hun reisadvies pas een paar dagen geleden aangepast hebben. In Benin geeft de overheid al een tijdje een waarschuwing voor een zone in het andere Nationale Park van Benin: Nationaal Park “W“. Maar voorlopig was dit nog niet voor Pendjari.

Concreet is het zo dat het Pendjari hotel, waar we zouden overnachten, aan de rand van de rode zone zou komen te liggen. Dus nog net in de oranje zone. Wil nu net weer lukken natuurlijk. Een paar dagen geleden was er nog geen vuiltje aan de lucht…

We overleggen samen wat we gaan doen, maar veiligheid heeft prioriteit. Samen met Sofie en hoofdkantoor van PROTOS beslissen we, via democratische stemming via handopsteken, om op zoek te gaan naar een alternatief hotel in de buurt, maar toch de safari te doen (dan wel een beperkte). OK, beetje een domper op de sfeer : want de meerderheid van de groep keek écht wel uit naar die safari tocht tijdens de ochtend, de periode wanneer de kans het grootst is om beestjes te spotten. Nu gaan we in de namiddag. Ok, we maken het er beste van…

Eenmaal aan de ingang van het park, stappen we over in een oud minibusje, niet echt een safari voertuig met open dak… maar ook hier stellen we ons flexibel op, letterlijk flexibel voor sommigen van de groep. Er zitten namelijk een paar “lange mannen” bij, die nu constant gebukt zitten, in een poging toch een beestje te spotten door de lage vensters.

de Sagrada Familia der termietenheuvels … ook mooi en … deze is tenminste af 😉
hey, we hebben een verstekeling aan boord !
kwaliteitstest camera : kan die wel tegen een stootje?

Picknicken doen we gewoon in het park, maar dan wel op een veilige plaats waar je uit je voertuig mag stappen, aan een grote waterplas. Een lekker broodje kaas-hesp uit de frigobox en een fris pintje smaken hier onder het verkoelende afdak. Met zicht op de waterplas : krokodillen, nijlpaard, bavianen, antilopen en grote vogels. Prachtig schouwspel.

Iedereen genoeg gerust, gegeten en gedronken? En beestjes gezien? OK, dan zijn we verder op ontdekkingstocht !

Het is snikheet in dat krappe busje en we zien maar de helft van het mooie weer en dus ook van de beestjes. Na een tijdje in de bus, mogen we gelukkig ook op het dak zitten tijdens de rit in het park. We spreken af van eerst een halve groep op het dak, en halverwege te wisselen, wie wil. Mits de correcte instructies van onze park-gids Simon, kunnen we vertrekken. “Probeer er niet van af te vallen hé! Het is belangrijker je goed vast te houden dan veel foto’s te maken hé”. OK, ik probeer Sofie ! 😉

En als je een nieuwe soort spot vanop het dak, dan klop je even om de rest te verwittigen. Afspraak is dan ook dat we dan nog een tijdje langer op het dak mogen blijven. Tof … een soort wedstrijd. Hé ik zie een nieuw soort mier 😉 !!!


Iedereen ingesmeerd met zonnefactor 1OOO? OK, LET’s GO! C’est PARTI !!!

We doorkruisen een stukje van het prachtige park en spotten veel antilopen, impala’s, kobs, damalisques (lierantilope), een nijlpaard, veel krokodillen, bavianen, paardantilopen (of Hippotraginae), knobbelzwijnen, kleinere huzaaraapjes en waterbokken.

Ook mooie vogels bv. een bende parelhoenders, een paar arenden, kraanvogels, spoorwiekganzen, blauwe en witte reigers, (witkop)gieren en een prachtige felblauw en oranje-bruin gekleurde Rollier d’Abyssinie (of Sahelscharrelaar). Gelukkig zijn er vogelspotters in de groep met een  verrekijker.

Geen buffels, geen Afrikaanse olifant of Savanne olifant, geen katachtigen (leeuw, lynx, jachtluipaard of cheetah) : hebben we gemist, sommigen hebben wel een lynx gezien. Ook geen giraf of neushoorn, maar die zitten hier niet.

Hadden we de ochtend safari gedaan (zoals gepland), hadden we misschien iets meer wildlife gezien. Maar dit was ook al zeker de moeite en de tocht bovenop de safaribus was avontuurlijk en boeiend. We hebben er allemaal van genoten ! Wel iedereen bedekt met een paar mm rood stof laagje (plakt ook lekker in het zweet), maar dat nemen we erbij. Straks gewoon douchen en dan zijn we weer fris.

OK, eens wisselen daarboven ?

Het is nog haasten, want we moeten eigenlijk “stipt” ten laatste om 18:30u het park verlaten. We komen 7 minuutjes later aan de toegangspoort aan en de bewakers (gewapend met scherpe munitie tegen stropers) doen aanvankelijk redelijk lastig. Simon blijft opvallend kalm en legt uit dat we op de terugweg naar de uitgang gehinderd werden door vrachtwagens voor wegenwerken… raar, ik heb wel een paar vrachtwagens in het park gezien, maar die stonden gewoon aan de kant… 😉 Enfin, het excuus lijkt eerst niet te helpen en er hangt een fikse boete in de lucht, maar na aandringen zwichten ze toch voor de overtuigende argumenten van Simon. OK, weer gered door onze held, rijden we langzaam naar buiten het hek, terwijl Simon het niet kan laten om toch nog eens (deze keer wél luidruchtig) zijn ongezouten mening over de hele zaak te geven… wij stillekes maar opgelucht.

Eens voorbij de uitrijpoort stappen we uit de minibus om terug in onze Gaston-bus plaats te nemen. Maar eerst nog snel opfrissen aan een kraantje in de buurt. Doet deugd. Al dat stof plakt gewoon overal. Ik maak van de gelegenheid gebruik om mijn cameralens te ontstoffen, als ineens vanachter de muur een aantal kleine dorpelingen nieuwsgierig en voorzichtig naar ons toe komen. Ze hebben het op onze lege plastic waterflessen gemunt. De afgelopen dagen hebben we gemerkt dat die dingen hier heel gegeerd zijn onder de kleinsten. Ze hebben zelf geen drinkwaterbeker of fles. Met plezier geven we dan ook een paar lege of half lege flessen aan die schattige kindjes. Maar van 2 worden het er snel 4… 6….10. Ok, we hebben nog even tijd voor de bus, dan halen reisgenote Mieke en ik alvast maar wat spullen naar boven uit de bus om als geschenkje af te geven. Dan zijn ze natuurlijk nog meer enthousiast en blij. Eeeuuugh, … ik denk dat we verder moeten Mieke, straks staat het halve dorp hier…. Au revoir !!!

Na de broeierig warme safaritocht, hebben we wel wat behoefte aan opfrissing en afkoeling. We trekken naar het alternatief hotel, net op de rand van het Pendjari Park : Le Relais de Tanongou. Tegen dat we er aankomen is het wel al valavond voorbij en dus donker. Het is dan ook een beetje zoeken voor de kamerverdeling, want we kunnen blijkbaar niet allemaal samen op dezelfde locatie overnachten. We moeten de groep in 2 splitsen. Kort bij de parking, tot waar ons busje kan, zijn er 4 kamers die redelijk proper en goed uitgerust zijn. We spreken af 2 van de 3 koppels hier te laten overnachten, samen met Philip, Irouchka en haar mama (76 jaar). De rest moet maar een eindje verder, maar wel 15 min. wandelen door de donkere brousse en mits 2 riviertjes te doorwaden. Ah, oh, … even zien we dit niet zitten met de loodzware bagage. Maar al snel komt het voorstel om ons per 4 x 4 pick-up truck tot daar te brengen. OK, dat zien we dan weer wel zitten, extra portie avontuur kan er nu ook nog wel bij 😉

Eenmaal in de truck geklauterd achteraan, tussen de valiezen en de dikke reserveband zittend of rechtop staand, banen we ons een weg door de donkere brousse en beide rivieren. Het is toch een tochtje waar je best iets vastpakt voor extra stabiliteit, zou nog wel eens slecht kunnen aflopen anders. Wij blij dat we dit niet te voet moeten doen in de pikkedonker. Morgen tot aan ontbijt terug, is het wel te voet te doen, maar zonder bagage zal dit wel meevallen. Zeg, … we zijn ook geen woessies hé 😉

Dan komen we aan in het mini dorpje van individuele hutjes, voor elk 1 apart. Ok, geen probleem : … eeeuuugh, het licht gaat wel niet aan, hé. Oeps… ah, ze gaan rap de generator opzetten. Er is licht, handig, want zo’n mijnwerkers hoofdlamp is ook niet alles als je iets wil uitpakken. Alhoewel … uitpakken? Ik zie hier een paar kleine, maar snelle beestjes over de vloer krioelen… eeeuuugh, ik ga niets uitpakken en valies dicht houden. Wel die paar mm rood stof moeten nog van mijn lijf. Maar vlug een douche pakken voor we terug door de brousse gaan voor het avondmaal. Maar dan blijkt dat niet alleen de plaatselijke Engie-Electrabel, maar ook de plaatselijke Watergroep vandaag staakt : er komt namelijk geen drup uit de douchekraan ! Jaaaa, dan maar een washandje pakken en aan de kraan van de lavabo : daar komt gelukkig wel een armzalig stroompje water uit… ik klaag niet. Het is beter dan niks en ook veel beter dan wat sommige mensen in dorpjes hier in de buurt hebben. Als je hier al een tijdje bent en sommige primitieve toestanden al gezien hebt, leer je snel te relativeren.

Tijdens het avondeten krijgen we via de plaatselijke Portugese uitbater van
Le Relais de Tanongou wilde jagersverhalen te horen van prachtige jachttrofeeën, het gevaar van stropers en internationale VIP bekendheden (bv. vorige week nog de kroonprins van de Verenigde Arabische Emiraten : Mohammed bin Zayed al Nahyan, die voor een paar dagen is komen jagen).

Allemaal heel boeiend … tenminste als je voorstander bent van het jagen op wilde, bedreigde en soms bijna uitgestorven dieren. OK, tijdelijke overpopulatie van antilopen of zwijntjes kan ik nog inkomen, maar blijkbaar worden er hier vergunningen afgeleverd voor het afschieten van olifanten en leeuwen, zogezegd “om de natuurlijke populatie in evenwicht te houden”. Dus eigenlijk om de dieren te redden… als ik het goed begrepen heb. “Ja, …. en een deel van het vlees gaat dan naar de dorpelingen.” Yeah, right. Sorry, je kan me veel proberen wijs te maken, maar dit gaat er toch moeilijk in…. ieder zijn / haar visie over exotisch wild jagen natuurlijk. Ik kom toch in ieder geval hier niet terug om te jagen, vergeet het!

Nog even de chirurg in onze groep (Luc), de bril van Mieke laten opereren, …. eeeuuugh, repareren en dan zijn we klaar om door het donkere bos, én de 2 rivieren terug naar onze slaaphut te gaan. Slaapwel iedereen !

Eén gouden raad nog … als ’s nachts de elektriciteit terug uitvalt omdat ze de generator na 1:00u afzetten, zet dan misschien de schakelaar van die felle, heldere spot boven het bed uit… scheelt een hoop gevloek als ze ’s morgens om 5:30u de generator leuk terug opzetten 😉


Benin reis dag 6 : lange stoffige busrit Dassa – Djougou + bezoek PROTOS project HAMS + Natitingou

Complete verrassing, want onze chauffeur Gaston en zijn busje hebben ze omgeruild voor 2 krappe en warme, en eerlijk gezegd ook redelijk versleten monovolume wagens en 2 nieuwe chauffeurs. Spijtig, want de combinatie bus-Gaston-Simon werkte tot nu toe eigenlijk prima en we zaten ook allemaal samen in 1 voertuig. Toch iets handiger om dingen te vragen of om af te spreken.

Ok, dan is het maar zo. Wel alle grote valiezen dan op het dak zwieren, vastsjorren en een zeiltje erover. Dat belooft voor de rood-stof-dichtheids-test…

Ontbijt gelukkig in Ecoferme Maktub, want van het hotel zouden we nu niet echt een groot “Miracle” verwacht hebben 😉.

Tijdens ontbijt luidruchtige discussie op de achtergrond tussen Simon / Gaston en de 2 nieuwe chauffeurs en die hun baas aan de gsm. De dagprijs van het bureau -waar Gaston voor werkt- werd blijkbaar dagelijks verhoogd … met deze “situation Africaine” als gevolg… we besluiten er ons niet mee te bemoeien… maar best.

Na het ontbijt grote vreugde in de groep als blijkt dat de verhitte Camp-David onderhandelingen als conclusie hebben opgeleverd, dat Gaston en zijn comfortabel busje toch mogen blijven! Joepie !!! Iedereen opgelucht. Allez hop, alle valiezen nog eens verhuizen… maar dat hebben we ervoor over. Graag ! Als altijd zijn er helpende handen om dit te doen. Nu zéker…

om de 10 min. IN de bus -> brilleke kuisen

Onderweg naar Djougou zou gerust één van de Marslanders 👽 (Pathfinder, Curiosity of InSight) kunnen gestaan hebben langs de kant van de weg. Overal donkerrood fijn stof op de wegen, omliggende velden, struiken en bomen langs de kant van de weg. De luchtfilter van onze bus moet hopeloos verzadigd zijn, want het rode, fijne goedje komt gewoon mee binnen met de airco. Telkens wanneer we nog eens een overvolle dubbeldekker-katoen-vrachtwagen voorbij rijden, krijgen we een collectieve hoest- en niesbui.

Na het middageten (rond 15:30 : want Afrikaanse tijd is “elastisch” naar het schijnt 😉), staan 5 medewerkers van het lokale PROTOS team ons op te wachten voor uitleg van hun projecten in scholengemeenschappen. Het HAMS project loopt over 3 gemeentes, per gemeente zijn er 6 scholen aangesloten, per school ongeveer 250 leerlingen. Dus tot nu toe hebben ze 18 scholen mee in hun systeem ter promotie en sensibilisering van basishygiëne. Ze proberen de HAMS (Hygiène et Assainissement en Milieu Scolaire) en GLeaube (Gouvernance Locale de l’Eau dans cinq communes du Nord nin) projecten te introduceren en toe te passen. Samen met een paar andere ngo’s, werken ze op verschillende niveau’s (nationaal / regionaal en per school) in actiecomités samen rond hygiëne educatie.

Het is ook concreet per school uitgewerkt. Een mooie poster met een stappenplan is een overzichtelijk sterk visueel medium om op een laagdrempelige manier de kinderen (en daardoor ook hun ouders) te overtuigen.

Per klas is er een comité samengesteld, per school een groter comité met vertegenwoordigers van elke klas en iedereen die betrokken is bij de aspecten hygiëne en sanitatie. Het klascomité bestaat uit 4 leerlingen (mits een rotatieregeling), en elke leerling heeft z’n verantwoordelijkheid: eentje is verantwoordelijk voor een propere klas, een ander zorgt dat de medeleerlingen proper gewassen naar school komen en propere kledij aanhebben, een derde is verantwoordelijk voor propere toiletten en urinoirs en een vierde zorgt voor drinkwater in de klas.

De “verantwoordelijke” heeft als taak de onregelmatigheden onmiddelijk te komen melden. Dit mag zowel om vriendjes te wijzen op het niet naleven van de afspraken over bv. handen wassen voor eten en na toilet, proper houden van lokalen en WC’s… maar evengoed is het toegelaten én zelfs gepromoot, dat kinderen ook de volwassen terechtwijzen op het niet naleven van de afspraken.
Om dit “samen- verantwoordelijkheidsgevoel” te versterken worden bv. enkel nog toiletten voor jongens (en mannen) en meisjes (en vrouwen) overgehouden. Dit terwijl er vroeger 1 toilet apart was voor de directeur van de school, 1 voor onderwijzend personeel, 1 voor technisch personeel en 1 voor 250 kindjes….

Elke school heeft een actieplan met een aantal actiepunten. Dit actieplan is ook een soort checklist. De resultaten worden na elk schooljaar bekend gemaakt tijdens een werkmeeting, dus de scholen zijn op de hoogte van elkaars vorderingen of actiepunten. Op die manier stimuleren ze het proces van continu verbeteren en participatie.

Algemeen probeert men hier het % schoolgaande kinderen omhoog te krikken door enerzijds het onderwijs gratis aan te bieden, maar vooral (en dit heeft het meeste effect), een gratis middagmaaltijd aan te bieden. Anders is de neiging groot om de kindjes thuis te houden en al redelijk vroeg huishoudelijke taken te geven of verplichten mee te helpen in de landbouw. Soms werkt deze aanpak… soms echter ook niet.

We nemen afscheid en bedanken hun voor deze boeiende uiteenzetting over dit prachtige project. Hopelijk kunnen ze in de toekomst nog meer scholen overtuigen mee te stappen in deze projecten. Eerst nog snel een groepsfoto.

Terug de bus op, weer verder. Onderweg komen we nog veel straatverkopers en kraampjes tegen. Als ze ons busje zien op een stopplaats, komen er natuurlijk al snel een horde verkoopsters toegelopen om hun waar de verkopen. Dikwijls exotisch fruit, groenten, zakken gari of nootjes.
Alles is goed, als het maar past in een grote aluminium kom om op hun hoofd te zetten. Dikwijls ook dingen die we totaal niet kennen, maar Simon koopt af en toe toch iets om ons te laten proeven. Super! En meestal ook lekker.

Ook de sappige, oranje vruchtjes van de cashewnoten, maar die plukt Simon gewoon onderweg van de bomen. Niet de nootjes zelf, want die zijn nog niet rijp, maar de malse vrucht rond de noten. Lekker, zurig, met een beetje een bittere nasmaak… toch eens doorspoelen met water nadien 😉

Het is al snel laat en we gaan verder om nog proberen voor valavond aan het volgende hotel toe te komen. Het is het prachtige, op een heuvel gelegen hotel Totora in Natitingou. Even wachten op de kamerverdeling, maar al snel staat de bende in zwemtenue aan het zwembad met mooi uitzicht op de omgeving. Iedereen heeft behoefte aan wat verkoeling na deze lange busrit en hitte. Wat we niet verwacht hadden, is dat het water ijskoud was… Brrrrr… snel een paar keer op en af het bad en dan er terug uit voor het avondeten elders. Ook hier waait de harmattan (later meer uitleg).


Benin reis dag 5 : Dogbo – Dassa : familiebezoek Simon + Kamaté-Shakaloké : wandeling van de 41 rotsen

Op de weg tussen Dogbo en Dassa wil Simon ons “iets” tonen wat niet op het programma voorzien was. In dorpje Bohicon is er een herdenkingsfeest aan de gang voor een overleden familielid van Simon. De man in kwestie is in mei 2018 op 102 jarige leeftijd heen gegaan, maar vandaag vieren ze feest om hem te eren.

We worden zeer hartelijk onthaald door Simons familie. Super vriendelijke broers, zussen en (misschien) schoonfamilie of neefjes en nichtjes komen ons één voor één welkom heten en een handje schudden.

We nemen plaats onder één van de vele kleurrijk versierde tenten en onmiddellijk sleuren ze er een bak bier bij om onze dorst te lessen. Het is Panaché bier, 2% alcohol en proeft meer naar limonade. Chauffeur Gaston weigerde het lauwe pintje, en misschien maar best ook, want het verkeer is hier soms een ‘heksenketel” en aandacht op de weg is wel aangewezen.

We mogen (eigenlijk worden we bijna meegesleurd) mee naar de “achterkeuken” om een kijkje in de kookpotten te nemen en zien hoe de vrouwen de feestmaaltijd klaarmaken. Paar betonblokken op de grond en brandend houtskool in het midden vormen de “cuisine” om verschillende heerlijk geurende gerechten te prepareren. Hier heerst sfeer, gezelligheid, uitgelatenheid en vooral feest, helemaal geen begrafenisstemming !

Groene saus staat te pruttelen, yam pasta (gemaakt van een wortel) in een pot met troebel water en zoete rijstcakes worden gestoomd. We krijgen allemaal zo’n cakeje aangeboden, maar vóór we het uit de schaal mogen nemen, worden we verzocht onze hand in een kommetje met water te spoelen als reinigingsritueel. Verderop staat een grote schaal met stukken vis te drogen.

We worden nog meer naar achteren meegenomen en belanden in de ruimte met verschillende varkensstallen, met eerst kleine schattige biggetjes, dan wat grotere exemplaren. Voor hier is dit een super proper, verzorgde ruimte in beton. Varkensvlees moet hier dan ook wel een exclusiviteit zijn voor de gewone, gemiddelde bevolking.

Voor het feest hebben ze een varken geslacht en wat verderop tussen de bomen op een houten tafel spoelen ze het onfortuinlijke beest af met water, haartjes mooi al verwijderd en klaar om in mooie stukjes gesneden te worden. Dit gaat smaken!

Wij moeten verder en bedanken Simons familie uitgebreid voor hun gastvrije ontvangst. Het klinkt een beetje raar eigenlijk, dat zij op hun beurt vooral óns bedanken om langs te komen op het feest… graag gedaan, voor ons was het een eer.

Als gewone toerist zou je dit niet meegemaakt hebben en bedanken Simon voor deze onvergetelijke ervaring. Uniek !


De weg naar Dassa blijkt een hindernissenparcours te worden van defecte vrachtwagens, wegenwerken, waaghalzen van brommertjes en tot 200% gevulde vrachtwagens gevuld met geplukte katoenvlokken. Ook hier weer varkentjes, deze keer achterop een pick-up truck, maar om beurt en in verschillende lagen gestapeld als in een sardieneblikje. Hopelijk komen die levend toe op de bestemming.

Onderweg kopen we via het raam van de bus een zakje gari, gemaakt van de maniokwortel, gewoon om eens te proeven. Van dezelfde wortel maken ze ook tapioca.

In Dassa checken we in in hotel Miracle (maar dat moeten we nog ontdekken 😉) en gaan dan ’s middags eten in Ecoferme Maktub. In schril contrast met het hectische verkeer is dit een oase van rust. Groot overdekt terras, met uitzicht op de ecologische tuin. Groenten, kruiden en dieren (voor het vlees), kweken ze grotendeels zelf op een duurzame manier. blijkbaar blijven we hier ook avondeten en ontbijt ook. Zalig, want hier is het lekker eten en rustig gelegen.


Namiddag staat er een stevige wandeling op het programma in de buurt van Kamaté-Shakaloké. De wandeling van de 41 rotsen. We krijgen een plaatselijke gids (Bash) om ons wat wijzer te maken in de fauna en flora van de streek. Het is een intensieve wandeling en klim in de namiddag zon. Iedereen moet een fles van 1,5 liter water meenemen.

Op trektocht komen we nog eerst in een klein dorpje, met nieuwsgierige kindjes, kleine schaapjes (zonder dikke vacht: absoluut niet nodig hier) en mensen die rotsblokken in kleinere stukje kappen. Ook een boorploeg (niet voor PROTOS deze keer) is er bezig met een nieuwe put ->goed zo !

Bash neemt ons op sleeptouw voor een educatief wandel- (en op het einde klim-) parcours met uitleg over de verschillende planten en bomen van de streek. We komen ook 3 jongens tegen die sleuren met zakken houtskool, hier beginnen ze redelijk jong met zware taken voor het huishouden …

Teamwork !

Blaadjes, wortels en zaden van bepaalde struiken en bomen hebben ook hun toepassing in de volksgeneeskunde. Maniokwortel, katoenplant, Fromagerboom, (Kapok), teakbomen en op het hoogste punt een paar prachtige Baobabs.

prachtige meerstammige Baobab

Die laatste (ook bekend als apenbroodboom) zijn typische bomen van Madagaskar, maar komen in iets andere variëteiten ook voor in andere delen van Afrika. We proeven (net als aapjes) onderweg van de vruchten : beetje 50/50 karton/meringue.

hard labeur in die hitte

Het gaat nog een stevige klim worden op het einde….

af en toe een handje hulp kan geen kwaad 😉

Op het einde van de klim – en klauterpartij worden we rijkelijk beloond met een prachtig uitzicht op de omgeving. Ondertussen ook ondergaande zon, dus ideaal voor sfeerfoto’s, selfies en 360° filmpjes. Het zotte groene hoedje is van het grote teakblad gemaakt. Meerdere toepassingen zijn denkbaar, incl. schuur- en WC-papier, afhankelijk van welke kant van het blad je gebruikt, niet te vergissen 😉

Afdaling is wat minder intensief en iedereen is blij (maar ook voldaan) als we terug aankomen in het dorpje. Chapeau aan Christiane (74 jaar), dat ze zo goed als het volledige parcours meegewandeld heeft in deze hitte.

Terug naar hotel / snel opfrissen, avondeten terug in de Ecoferme Maktub.


Benin reis dag 4 : Bezoek aan PROTOS projecten : Sanimarché Athiémé – WaSH Lokossa – Sanimarché Dogbo

Voormiddag bezoeken we een Sanimarché in Athiémé : een realisatie met de hulp van de Belgische overheid, ViaWater en PROTOS.

Jean-Patient, die ik op PROTOS café #8 in Gent ontmoet heb, verwelkomt ons en geeft samen met zijn team PROTOS collega’s, uitleg over het principe. De verschillende sanitaire installaties en systemen worden eigenlijk als prototype in een soort showroom tentoon gesteld. Je kan hier een kijkje komen nemen, een type uittesten en je krijgt meer info over installatie en prijzen. De verantwoordelijke van de verkoop (animateur) en zijn assistenten gaan ook op pad in de dorpen, kerken en gemeenschappen de Sanimarché promoten. Ook belangrijk is dat de Sanimarché hier opgesteld staat vlakbij het plaatselijke voetbalveld, waar zowel voetbalwedstrijden als evenementen plaats vinden. Een maisveld is ook in de buurt, dus op die manier trek je dan weer landbouwers aan voor het project.

Dit project dient om de bevolking ervan te overtuigen dat er betere systemen beschikbaar zijn dan “je dagelijkse sanitaire behoefte te doen” in de open natuur. Er zijn verschillende types WC huisjes gemaakt voor opvang van urine en fecaliën, al dan niet gescheiden. Zowel urine als vaste materie kan gerecycleerd worden voor toepassing van bemesting in de landbouw.

Hun laatste nieuwigheid (waar ze ook duidelijk trots op zijn om te tonen) was een mooi blauw geschilderde, houten, afsluitbare WC ruimte. Privacy tijdens sanitaire pit-stop is ook hier duidelijk belangrijk. Dit WC hokje kan dan nog op verzoek van de klant uitgerust worden met 1 van de verschillende sanitaire opvangsystemen.

Het Ecosan systeem is ook redelijk nieuw. Opvang vaste materie en vloeibaar gedeelte is apart. Achteraan het hokje kan je dan makkelijk de gescheiden fracties afzonderlijk ophalen. Ook douchesystemen staan hier als voorbeeld om uit te kiezen. De missie is duidelijk : promo voor basishygiëne.

Als laatste gaan we in een nabijgelegen maisveld kijken hoe er een in installatie gebouwd werd voor verdeling en verkoop van drinkwater. Alles gecontroleerd met een watermeter. De kraan is afgesloten met een slot, om duidelijk te maken dat drinkwater niet gratis is, maar ook een kostbaar goed.

Nadien – onder begeleiding van Jean-Patient- naar een project van drinkwatervoorziening waarbij in een dorpje (op de landgrens met buurland Togo), een put met voeding van arthesisch water gebouwd werd.

Er zit bijna geen druk op de leidingen (er komt ook geen pomp aan te pas), maar er stroomt wel water uit de kraantjes nabij de put. Inwoners van het dorpje komen hier zich bevoorraden. Maar bij periodes van geen verbruik aan de kraan, stroomt er water naar een irrigatie systeem wat verderop. Op die manier gaat er geen druppel kostbaar water verloren.

Dorpelingen telen palmbomen voor palmolieproductie op kleine schaal in bassins en metalen vaten. Het ganse proces is redelijk artisanaal, maar vormt wel een bron van inkomsten.

Aan de huisvesting (hutjes van palmbladeren) en de kleding (of het gebrek aan) van de kindjes, is het duidelijk merkbaar dat het niveau van armoede hier nog groter is dan in de steden Ouidah en Cotonou.

Eerst zijn de kleintjes wat schuchter en hebben ze een beetje bang van een fototoestel met uitschuifbare lens, maar na een tijdje durven ze mee kijken op het schermpje naar de foto’s waar zij zelf op staan.

Middageten onderweg, lekkere vis, pasta met pikante rode saus en kaas in groene saus.

Even langs in PROTOS hoofdkantoor in Lokossa : kleine rondleiding en bezoek proeftuin waar planten werden gekweekt met als meststof verschillende verhoudingen van sanitair afval (urine) en water…met wisselend succes…. We krijgen allemaal een wit petje van Jean-Patient. Dat moet op de groepsfoto!

Hier promoot men ook het WaSH programma van UNICEF. WaSH (van het Engels Water, Sanitation, Hygiene).

We komen oververhit en bezweet aan in Hotel Link in Lokossa: goed dat ik nog (net) legerdienst gedaan heb … “binnen 20 min terug in de bus voor volgende bezoek !!!”😅

Dan naar Dogbo : bezoek aan Sanimarché van PROTOS : met uitleg van de werking in praktijk, want vlak daarnaast ligt de markt. Ook hier volop educatief materiaal ter stimulatie van basishygiëne én supergemotiveerd personeel !